Chăm sóc trẻ bị sốt tại nhà đúng cách theo khuyến cáo của Bộ Y tế

Trẻ được xem là sốt khi:

Thân nhiệt của trẻ không cố định mà thay đổi theo thời gian trong ngày, mức độ vận động và môi trường xung quanh. Trẻ được xác định là sốt khi:

• Nhiệt độ đo ở hậu môn hoặc miệng từ 38°C trở lên.

• Nhiệt độ đo ở nách từ 37,5°C trở lên.

Sốt cao khi thân nhiệt từ 39°C trở lên. Nếu nhiệt độ cơ thể trên 41°C, trẻ có nguy cơ co giật, mất nước và tổn thương não nếu không được xử trí kịp thời.

Điều quan trọng cha mẹ cần nhớ là mức độ sốt không phản ánh hoàn toàn mức độ nặng của bệnh. Có trẻ sốt rất cao nhưng chỉ mắc bệnh do virus thông thường, trong khi một số trẻ mắc bệnh nặng lại chỉ sốt nhẹ hoặc thậm chí hạ thân nhiệt, đặc biệt ở trẻ sơ sinh.

Nguyên nhân khiến trẻ bị sốt

Phần lớn trẻ bị sốt là do các bệnh nhiễm trùng như cảm lạnh, cúm, viêm họng, viêm tai giữa, viêm phổi hoặc các bệnh do virus khác. Ngoài ra, trẻ cũng có thể sốt sau tiêm vắc xin, trong một số bệnh lý miễn dịch, bệnh ác tính hoặc do tác dụng của thuốc. Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân ngay từ đầu và cần được theo dõi thêm.

Cách chăm sóc trẻ bị sốt tại nhà

Mục tiêu của việc chăm sóc là giúp trẻ dễ chịu hơn, hạ thân nhiệt an toàn, phòng mất nước và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo.

Cho trẻ mặc quần áo thoáng mát

Nên mặc cho trẻ quần áo rộng, mỏng, thấm hút mồ hôi tốt và để trẻ ở phòng thông thoáng. Không nên quấn nhiều chăn, mặc nhiều lớp quần áo hoặc đóng kín cửa phòng vì có thể làm thân nhiệt tăng cao hơn.

Bổ sung đủ nước

Khi sốt, cơ thể mất nhiều nước qua mồ hôi và hơi thở. Vì vậy, cần cho trẻ uống nhiều nước hơn bình thường.

Đối với trẻ đang bú mẹ hoàn toàn dưới 6 tháng tuổi, nên tăng số lần bú. Trẻ lớn hơn có thể uống nước lọc, dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn nếu có nguy cơ mất nước hoặc các loại nước phù hợp với lứa tuổi.

Hạ sốt đúng cách

Nếu trẻ sốt từ 38,5°C trở lên hoặc sốt thấp hơn nhưng quấy khóc, mệt nhiều, khó chịu, cha mẹ có thể kết hợp các biện pháp hạ sốt không dùng thuốc và dùng thuốc theo hướng dẫn.

Lau mát bằng nước ấm

Lau mát giúp cơ thể tỏa nhiệt hiệu quả nếu thực hiện đúng cách.

Sử dụng nước ấm có nhiệt độ gần bằng nước tắm của trẻ, không dùng nước lạnh hoặc nước đá vì có thể gây co mạch ngoại vi, giữ nhiệt trong cơ thể và khiến trẻ rét run.

Dùng khăn mềm nhúng nước ấm, vắt vừa phải rồi lau toàn thân, đặc biệt tại hai hõm nách, hai bẹn và vùng cổ. Thay khăn thường xuyên để duy trì nhiệt độ nước.

Tắm nước ấm

Trong nhiều trường hợp, tắm nhanh bằng nước ấm từ 5–10 phút giúp trẻ hạ thân nhiệt hiệu quả hơn lau người. Sau khi tắm, lau khô ngay và mặc quần áo mỏng, thoáng.

Không tắm cho trẻ nếu trẻ đang rét run, co giật, lơ mơ hoặc ở trong môi trường quá lạnh.

Dùng thuốc hạ sốt

Paracetamol là thuốc hạ sốt được Bộ Y tế khuyến cáo sử dụng cho trẻ.

Thuốc được dùng khi trẻ sốt từ 38,5°C trở lên hoặc sốt khiến trẻ khó chịu.

Liều dùng là 10–15 mg/kg cân nặng mỗi lần, nhắc lại sau 4–6 giờ nếu trẻ vẫn còn sốt. Không dùng quá 4 lần trong 24 giờ hoặc quá 60 mg/kg/ngày.

Nếu trẻ nôn nhiều hoặc không uống được, có thể sử dụng thuốc đặt hậu môn với liều tương đương.

Lưu ý: Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt hoặc sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Theo dõi trẻ trong thời gian sốt

Ngoài việc theo dõi nhiệt độ, cha mẹ cần quan sát toàn trạng của trẻ vì đây là yếu tố quan trọng để đánh giá mức độ bệnh.

Cần theo dõi xem trẻ có còn tỉnh táo, chơi đùa, đáp ứng với người xung quanh hay không; trẻ có bú hoặc ăn uống được, có nôn nhiều hoặc tiêu chảy không; có tiểu bình thường hay giảm lượng nước tiểu; có xuất hiện ho, thở nhanh, thở khó, tím tái hoặc phát ban hay không. Đồng thời cần đánh giá xem trẻ có giảm sốt và dễ chịu hơn sau khi dùng thuốc hạ sốt.

Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, da hồng hào, ăn bú tốt, hạ sốt sau dùng thuốc và không có dấu hiệu bất thường, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi tại nhà.

Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Trẻ dưới 2 tháng tuổi bị sốt.

• Sốt từ 39°C trở lên khó hạ hoặc thân nhiệt trên 41°C.

• Sốt kéo dài trên 48 giờ hoặc sốt tái diễn nhiều lần.

• Trẻ li bì, khó đánh thức, bỏ bú hoặc bỏ ăn.

• Co giật, thở nhanh, thở khó, tím tái hoặc ngừng thở từng cơn.

• Nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, đi ngoài phân có máu hoặc có dấu hiệu mất nước.

• Phát ban kèm sốt, đau đầu nhiều, cổ cứng hoặc bất kỳ biểu hiện bất thường nào khiến cha mẹ lo ngại.

Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ bị sốt

Nhiều cha mẹ vẫn áp dụng những cách hạ sốt chưa đúng, có thể gây hại cho trẻ. Không nên ủ ấm hoặc mặc quá nhiều quần áo khi trẻ đang sốt. Không lau người bằng cồn, rượu hoặc nước đá vì có thể làm trẻ rét run, co mạch và giảm khả năng tỏa nhiệt. Không tự ý dùng aspirin cho trẻ vì có nguy cơ gây hội chứng Reye. Kháng sinh chỉ có tác dụng khi trẻ mắc bệnh do vi khuẩn và phải được bác sĩ chỉ định. Việc tự ý sử dụng kháng sinh không giúp hạ sốt mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

Lời khuyên dành cho cha mẹ

Trong hầu hết các trường hợp, sốt là phản ứng bảo vệ của cơ thể và sẽ cải thiện khi nguyên nhân gây bệnh được kiểm soát. Điều quan trọng không phải là cố gắng đưa nhiệt độ về mức bình thường bằng mọi cách, mà là giúp trẻ cảm thấy dễ chịu, uống đủ nước, nghỉ ngơi và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.

Nếu trẻ sốt kéo dài, sốt cao không đáp ứng với thuốc hạ sốt hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.