Cảnh báo nguy cơ sốc nhiệt trong mùa nắng nóng: Nhận biết sớm, xử trí kịp thời

Vào mùa hè, đặc biệt trong các tháng 5 và 6 tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nền nhiệt độ thường xuyên ở mức cao kéo dài. Đây là thời điểm người dân cần đặc biệt lưu ý khi lao động, làm việc hoặc tham gia các hoạt động ngoài trời trong thời gian dài.
Thời gian gần đây, Bộ phận Thường trực Cấp cứu, Khoa Hồi sức cấp cứu – Thận nhân tạo Bệnh viện Trường Đại học Y khoa Vinh đã tiếp nhận nhiều trường hợp người bệnh ngất xỉu, kiệt sức do nắng nóng. Theo BS Lê Văn Nhật, đây là các tình huống có nguy cơ liên quan đến sốc nhiệt, cần được phát hiện và xử trí kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm.
Sốc nhiệt là gì?
Sốc nhiệt (Heat Stroke) là tình trạng nhiệt độ trung tâm cơ thể tăng trên 40°C, kèm theo các biểu hiện rối loạn chức năng thần kinh trung ương như: Rối loạn ý thức; lơ mơ, kích thích; co giật; hôn mê.
Tình trạng này thường xảy ra khi cơ thể phải tiếp xúc với môi trường nắng nóng trong thời gian dài hoặc vận động gắng sức dưới nhiệt độ cao mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp. Nguyên nhân chủ yếu là do mất cân bằng giữa quá trình sinh nhiệt và thải nhiệt của cơ thể.

Các thể sốc nhiệt thường gặp
1. Sốc nhiệt kinh điển (Classic Heat Stroke)
Thường gặp ở: Người cao tuổi; trẻ em, người suy nhược, người mắc các bệnh lý nền như: Tim mạch, Nội tiết - chuyển hóa, Thần kinh. 
Nguyên nhân chủ yếu do tiếp xúc kéo dài với môi trường nhiệt độ cao mà không có hoạt động gắng sức đáng kể.
2. Sốc nhiệt do gắng sức (Exertional Heat Stroke)
Thường gặp ở: Người trẻ tuổi, người khỏe mạnh, vận động viên, quân nhân, người lao động cường độ cao ngoài trời. 
Tình trạng này xảy ra khi cơ thể phải hoạt động thể lực nặng trong điều kiện thời tiết nóng bức, làm tăng sinh nhiệt vượt quá khả năng thải nhiệt.

Dấu hiệu nhận biết sốc nhiệt
Người dân cần nhanh chóng nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sau:
Triệu chứng toàn thân: Thân nhiệt trên 40°C, da nóng và khô, đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi nhiều, buồn nôn hoặc nôn. 
Triệu chứng thần kinh: Lơ mơ, kích thích bất thường, rối loạn ý thức, co giật, hôn mê. 
Triệu chứng hô hấp – tuần hoàn: Thở nhanh, nông, khó thở, suy hô hấp, ngừng thở, mất nước, tụt huyết áp, sốc tuần hoàn, ngất hoặc choáng váng. 
Lưu ý: Khi xuất hiện các dấu hiệu trên, người bệnh cần được cấp cứu khẩn cấp và đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
Sơ cứu ban đầu khi gặp người bị sốc nhiệt
Theo khuyến cáo của BS Lê Văn Nhật, việc sơ cứu đúng cách có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giảm nguy cơ biến chứng và tử vong.
Bước 1: Đưa người bệnh ra khỏi môi trường nóng: Đưa người bệnh vào nơi thoáng mát, có bóng râm hoặc phòng điều hòa. Cho người bệnh nằm nghỉ tư thế thoải mái.
Bước 2: Hạ nhiệt cơ thể: Cởi bớt quần áo, dùng khăn ẩm đắp lên các vị trí có nhiều mạch máu như cổ, nách, bẹn và dùng quạt để tăng tốc độ thải nhiệt.
Bước 3: Đảm bảo hô hấp và tuần hoàn: Theo dõi nhịp thở, ý thức. Nếu co giật: đặt nằm người bệnh nằm nghiêng, dọn vật cứng xung quanh, không nhét vật vào miệng để bảo vệ đường thở và tránh chấn thương.
Bước 4: Bù nước nếu người bệnh tỉnh táo: Cho uống nước lọc, nước thể thao, Oresol pha đúng hướng dẫn. 
      •  Không cho uống nếu lơ mơ, hôn mê hoặc không tỉnh táo.
Bước 5: Chuyển người bệnh đến cơ sở y tế: Đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất, kể cả khi đã có cải thiện.

Để hạ nhiệt, nên áp khăn ẩm đắp vào nách, bẹn, cổ cho bệnh nhân say nắng.

Cách phòng ngừa sốc nhiệt
Để giảm nguy cơ sốc nhiệt trong những ngày nắng nóng, người dân nên:
- Hạn chế làm việc hoặc vận động ngoài trời vào thời điểm nắng gắt (10h–16h). Uống đủ nước hằng ngày, ngay cả khi chưa cảm thấy khát. Bổ sung điện giải khi lao động nặng hoặc hoạt động thể lực kéo dài. 
- Mặc quần áo rộng rãi, sáng màu, thấm hút mồ hôi tốt. Đội mũ, nón, sử dụng các phương tiện chống nắng khi ra ngoài. Nghỉ ngơi định kỳ khi làm việc trong môi trường nhiệt độ cao. 
- Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, không bước ngay từ phòng điều hòa nhiệt độ thấp ra ngoài trời nắng (hoặc ngược lại) để hạn chế nguy cơ sốc nhiệt.
- Theo dõi sát sức khỏe của người cao tuổi, trẻ em và người có bệnh lý nền trong các đợt nắng nóng kéo dài.
Sốc nhiệt là một tình trạng cấp cứu nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, thực hiện sơ cứu đúng cách và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời sẽ góp phần hạn chế các biến chứng nặng nề, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người bệnh.

BS. Lê Văn Nhật - Khoa Hồi sức cấp cứu