Nhận biết và xử trí đúng cách hạ đường huyết tại nhà ở người đái tháo đường

Hạ đường huyết là một trong những biến chứng cấp tính thường gặp ở người bệnh đái tháo đường. Tình trạng này có thể xảy ra bất ngờ và tiến triển nhanh, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và thực hiện đúng các biện pháp xử trí tại nhà sẽ giúp người bệnh hạn chế những hậu quả đáng tiếc.

Hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu giảm xuống thấp hơn mức bình thường, khiến cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng cho các hoạt động sống, đặc biệt là hoạt động của não bộ.

Triệu chứng nhận biết hạ đường huyết  

Theo khuyến cáo, hạ đường huyết được xác định khi đường huyết dưới 70 mg/dL (tương đương dưới 3,9 mmol/L). Đây là biến chứng thường gặp ở người bệnh đái tháo đường, đặc biệt ở những người đang sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin.

Các mức độ hạ đường huyết và dấu hiệu nhận biết

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), hạ đường huyết được chia thành 3 mức độ:

Hạ đường huyết độ 1 (Hạ đường huyết nhẹ, 3.0mmol/l ≤ Glucose ≤ 3.9mmol/l): Người bệnh thường có các triệu chứng sớm như đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi, hồi hộp, chóng mặt, đau đầu, tê môi hoặc đầu chi, lo lắng, cáu gắt. Ở giai đoạn này, người bệnh vẫn tỉnh táo và có thể tự xử trí.

Hạ đường huyết độ 2 (Hạ đường huyết nhận thức suy giảm, dưới < 3.0 mmol/L): Đường huyết giảm sâu hơn gây ảnh hưởng đến chức năng não, người bệnh có thể lú lẫn, khó tập trung, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc buồn ngủ. Giai đoạn này cần có sự hỗ trợ từ người thân.

Hạ đường huyết độ 3 (hạ đường huyết nghiêm trọng): Người bệnh có thể co giật, mất ý thức hoặc hôn mê. Đây là tình trạng cấp cứu nội khoa, cần xử trí khẩn cấp tại cơ sở y tế. Ở người cao tuổi hoặc bệnh nhân đái tháo đường lâu năm, triệu chứng cảnh báo có thể không rõ ràng trước khi xảy ra hôn mê.

Ngoài ra, hạ đường huyết ban đêm có thể biểu hiện qua ác mộng, đổ mồ hôi nhiều khi ngủ hoặc mệt mỏi, đau đầu vào buổi sáng khi thức dậy. Khi nghi ngờ, cần kiểm tra đường huyết ngay và xử trí nếu < 3,9 mmol/L.

Cách xử trí hạ đường huyết tại nhà

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ hạ đường huyết, người bệnh hoặc người thân cần nhanh chóng kiểm tra đường huyết bằng máy đo cá nhân (nếu có) và xử trí theo quy tắc 15 - 15.

Quy tắc 15 - 15

Bước 1: Bổ sung ngay 15 gam đường hấp thu nhanh, tương đương với 3 thìa cà phê đường pha nước, 3–4 viên đường glucose, 3–5 viên kẹo ngọt hoặc 1/2 cốc nước trái cây/nước ngọt có đường.

Bước 2: Chờ 15 phút và kiểm tra lại đường huyết. Nếu đường huyết vẫn dưới 3,9 mmol/L (70 mg/dL), tiếp tục bổ sung thêm 15 gam đường.

Bước 3: Lặp lại quy trình trên cho đến khi đường huyết đạt từ 3,9 mmol/L trở lên và các triệu chứng cải thiện. Sau đó, người bệnh nên ăn thêm bữa phụ nhẹ để duy trì đường huyết ổn định.

Lưu ý: Nếu người bệnh mất ý thức, co giật hoặc hôn mê, cần gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Tuyệt đối không cho người bệnh ăn hoặc uống khi đang bất tỉnh.

Khi nào cần gọi cấp cứu?

Không phải lúc nào cũng tự xử trí được tại nhà. Hãy gọi cấp cứu ngay nếu:

- Đường huyết không tăng sau 2 lần áp dụng quy tắc 15-15.

- Xuất hiện co giật, hôn mê, khó thở, hoặc mất ý thức.

- Người bệnh là trẻ em, người cao tuổi, hoặc có bệnh lý kèm theo (suy tim, suy gan, suy thận).

- Hạ đường huyết do ngộ độc thuốc hoặc nguyên nhân khác không rõ.

Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không cho người bệnh đang bất tỉnh hoặc hôn mê ăn uống bất cứ thứ gì vì có nguy cơ gây sặc, tắc nghẽn đường thở và đe dọa tính mạng.

Phòng ngừa hạ đường huyết

Phòng ngừa là cách tốt nhất để tránh tái phát, các biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả bao gồm:

Tuân thủ điều trị: Sử dụng thuốc hoặc insulin đúng loại, đúng liều và đúng thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ăn uống hợp lý: Không bỏ bữa, ăn đúng giờ, đầy đủ dinh dưỡng và hạn chế rượu bia, đặc biệt khi đói.

Tập luyện phù hợp: Duy trì hoạt động thể lực đều đặn, kiểm tra đường huyết khi cần thiết và mang theo kẹo hoặc viên đường dự phòng khi vận động.

Theo dõi thường xuyên: Kiểm tra đường huyết tại nhà, tái khám định kỳ và luôn mang theo thẻ hoặc thông tin nhận dạng tình trạng đái tháo đường khi ra ngoài.

Hạ đường huyết là một cấp cứu nội khoa có thể gặp ở bất kỳ người bệnh đái tháo đường nào. Nhận biết sớm, xử trí đúng cách và tuân thủ điều trị không chỉ giúp phòng ngừa biến chứng mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Chủ động trang bị kiến thức cho người bệnh và người thân là yếu tố then chốt để xử trí an toàn và hiệu quả khi tình huống xảy ra.

                                                                                               BS. Lê Văn Nhật - Khoa Hồi sức cấp cứu