Bị sứa đốt khi tắm biển: Hướng dẫn sơ cứu đúng cách

Mùa hè là thời điểm nhiều người lựa chọn đi du lịch và tắm biển. Tuy nhiên, một trong những tai nạn thường gặp là bị sứa biển đốt (thường gọi là “sứa cắn”), có thể gây đau rát tại chỗ hoặc phản ứng toàn thân nguy hiểm nếu không xử trí đúng cách.
1. Cơ chế gây độc của sứa biển  
Sứa là động vật biển không xương sống. Cơ thể chúng chứa các xúc tu với hàng triệu tế bào chích độc gọi là nematocyst. Khi tiếp xúc với da người, các tế bào này kích hoạt như những mũi tên siêu nhỏ, phóng thích độc tố thẳng vào máu và mô, gây ra các phản ứng dị ứng từ nhẹ đến nguy kịch.
2. Các mức độ triệu chứng khi bị sứa đốt  
Tùy thuộc vào loài sứa và diện tích tiếp xúc, biểu hiện được chia làm 3 mức độ:
• Mức độ nhẹ: Cảm giác đau rát dữ dội tại chỗ, da nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy và châm chích khu trú.
• Mức độ trung bình: Tổn thương da nổi mề đay lan rộng. Nạn nhân có biểu hiện đau đầu, buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, vã mồ hôi, tim đập nhanh.
• Mức độ nặng (Sốc phản vệ/Nhiễm độc toàn thân): Khó thở, khò khè, phù nề vùng mặt/môi. Huyết áp tụt nhanh, mạch nhanh nhỏ khó bắt, hoảng hốt, tím tái và hôn mê.
🔴LƯU Ý KHẨN CẤP: Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mức độ trung bình và nặng, cần gọi cấp cứu hoặc đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Hình ảnh tổn thương sẹo lằn đỏ trên da do tiếp xúc với xúc tu sứa biển.

3. Quy trình sơ cứu chuẩn y khoa khi bị sứa đốt  
Khi phát hiện có người bị sứa đốt, hãy bình tĩnh thực hiện ngay các bước sau:
- Bước 1: Đưa nạn nhân rời khỏi nước và di chuyển đến vùng an toàn. Hạn chế tối đa việc cọ xát hoặc gãi lên vùng da bị tổn thương.
- Bước 2: Rửa sạch vết thương bằng NƯỚC BIỂN (hoặc giấm ăn nếu có sẵn) để làm sạch các xúc tu còn bám.
- Bước 3: Loại bỏ xúc tu sứa. Dùng găng tay, kẹp medical hoặc tận dụng các vật có cạnh cứng (thẻ nhựa, thìa, sóng dao) để gạt nhẹ xúc tu ra khỏi da. Tuyệt đối không dùng tay trần.
- Bước 4: Bất hoạt độc tố và giảm đau. Nếu có nước ấm (40-45 độ C), hãy ngâm hoặc chườm vùng tổn thương trong 20-30 phút. Nếu dùng đá lạnh, phải bọc kín trong túi nilon, tránh để nước ngọt trực tiếp ngấm vào vết thương.
- Bước 5: Cố định và theo dõi. Băng ép nhẹ nhàng, giữ cố định vùng chi bị thương và theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn trong vòng 30 phút đầu.
4. Sai lầm tuyệt đối cần tránh  
❌ KHÔNG rửa bằng nước ngọt/nước máy: Sự thay đổi áp suất thẩm thấu sẽ kích thích các tế bào chích độc còn sót lại vỡ ra đồng loạt, phóng thêm độc tố vào cơ thể.
❌ KHÔNG dùng cồn hoặc rượu: Có thể làm kích ứng tăng nặng và kích hoạt tế bào độc hoạt động mạnh hơn.
❌ KHÔNG chà xát, đắp lá cây, nước tiểu: Các mẹo dân gian này không có cơ sở khoa học, dễ gây nhiễm trùng thứ phát và hoại tử da.
❌ KHÔNG chủ quan với trẻ em và người già: Đây là những đối tượng có làn da mỏng và hệ miễn dịch nhạy cảm, dễ chuyển nặng rất nhanh.
5. Biện pháp phòng ngừa chủ động  
- Nên tìm hiểu thông tin và dòng chảy của bãi biển trước khi xuống tắm.
- Tuyệt đối không xuống nước tại các vùng biển đang có cảnh báo xuất hiện sứa lửa hoặc sứa hộp.
- Không chạm vào sứa ngay cả khi chúng đã chết và dạt vào bờ bãi cát.
- Nên mặc đồ bơi dài tay (đồ lặn chuyên dụng) nếu bơi ở những vùng biển lạ.

BS. Lê Văn Nhật - Khoa Hồi sức cấp cứu